anasayfa / Makale / MUSUL KERKÜK PETROLLERİNDEKİ TÜRK PAYI

MUSUL KERKÜK PETROLLERİNDEKİ TÜRK PAYI

Musul Kerkük petrolünde Türk payı

Devlet eski Bakanı Mehmet Keçeciler, Kerkük-Yumurtalık Petrol Boru Hattı’nın ikinci bölümünün yapımı karşılığında, tahsil edemediğimiz Musul petrol payının 1986 yılında bütçe gelir kaleminden çıkarıldığını açıkladı.

  • GİRİŞ05.02.2005 09:17
  • GÜNCELLEME05.02.2005 09:17

Keçeciler, Yeni Şafak’a yaptığı açıklamada, 19 yıl ‘sır’ olarak kalan Türkiye ile Irak arasındaki bu tarihi mahsuplaşmanın, 1. Özal Hükümeti döneminde uluslararası bir anlaşmayla karara bağlandığını bildirdi.

‘Abdülhamit’in şahsi malıydı’ 

Keçeciler, Türkiye ile Irak arasında yıllarca dava konusu olan Musul petrolleriyle ilgili kavganın, Osmanlı Padişahı Abdülhamit dönemine kadar uzandığını belirterek, şunları anlattı:

‘Musul petrolleri Abdülhamit Han’ın şahsi malıydı. O dönemde İngilizler, Musul petrolleri üzerinde oyunlar oynamaya başlayınca Abdülhamit Han, petrol kuyularının tapusunu üzerine almış. Ölünce, Ermeni asıllı Fransız avukatı, bu petrol kuyularını izinsiz olarak İngilizlere satmış, parasını da varislerine ödememiş. Bu konu, Türkiye ile İngiltere arasında dava konusu olmuş. Lozan Anlaşması’na kadar ihtilaf devam etmiş. Sonunda İngiltere ile anlaşma yapılmış. Bir kanunla padişah malları devlete kaldığı için petrol payı da bütçeye gelir kaydedilmiş. 1950’li yıllara kadar petrol payını almışız ama sonra Irak bu payı ödememiş.’

‘Boru hattına karşılık Musul payı çıkarıldı’ 

Irak, Musul petrol payını ödemediği halde ‘milli politika’ gereği bu payın bütçede her yıl gelir kalemine eklendiğini anlatan Keçeciler, açıklamasını şöyle sürdürdü:

‘Ama bu uygulama bütçenin gerçekçiliğini ortadan kaldırıyordu. Gelir kaleminde Musul petrol payı vardı ama bütçeye giren para yoktu. Bütçe o nedenle açık veriyordu. Türkiye ile Irak arasında bir anlaşma yapılarak sembolik olarak görülen bu alacağımızdan vazgeçildi, karşılığında Kerkük-Yukurtalık Petrol Boru Hattı’nın ikinci bölümü inşa edildi, masraflarını da Irak hükümeti karşıladı. O nedenle 1986 yılından itibaren bütçeden bu kalem çıkarıldı.’

Keçeciler, 1. Özal Hükümeti döneminde iki ülke arasında imzalanan anlaşmanın Irak’ta yapıldığını belirtti.

KERKÜK-YUMURTALIK HATTI 

Irak – Türkiye Ham Petrol Boru Hattı ile Irak’ın Kerkük ve diğer üretim sahalarından elde edilen ham petrolü Ceyhan (Yumurtalık) Deniz Terminali’ne ulaştırılıyor. 35 milyon ton yıllık taşıma kapasitesine sahip bulunan boru hattı, 1976 yılında işletmeye alındı, ilk tanker yüklemesi ise 25 Mayıs 1977’de gerçekleştirildi. 1983 yılında başlayıp 1984 yılında tamamlanan I. Tevsi Projesi ile hattın kapasitesi 46.5 Milyon ton/yıl’a yükseltildi. I. Boru Hattı’na paralel olan ve 1987 yılında işletmeye alınan II. Boru Hattı ile yıllık taşıma kapasitesi 70.9 Milyon tona ulaştı. 1. hat 345 km, 2. hat 234 km uzunluğunda. Körfez Krizi sırasında Birleşmiş Milletler’in (BM) Irak’a uyguladığı ambargo nedeniyle Ağustos 1990’da işletmeye kapatılan Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı, BM’nin 14 Nisan 1995 tarih ve 986 sayılı kararına istinaden, 16 Aralık 1996 tarihinde, sınırlı petrol sevkiyatı için tekrar işletmeye alındı, altışar aylık dönemler itibariyle petrol sevkiyatına devam ediliyor.

Musul payının hazin hikâyesi 

5 Haziran 1926’da İngiltere ile Türkiye arasında yapılan anlaşmayla Irak’ın sınırlarına son şekli verildi. Ayrıca, Türkiye’ye 25 yıl süreyle Irak petrollerinin yüzde 10’u karşılığında toplam 5.5 milyon sterlin ödeme yapılması kararlaştırıldı. 1927’den 1955’e kadar bu pay ödendi. Toplam ödeme 3,5 milyon sterlindi. Geriye kalan 2 milyon sterlin tahsil edilemedi. Ama Türkiye 1986 yılına kadar tahsil edilemeyen bu payı, bütçesine ‘alacak’ olarak koydu. Bu tarihten itibaren Musul payı, bütçeden çıkar.

Hakkında Orhan Çekiç

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

Laiklik Kavramının Tarihsel Gelişimi

Laiklik Kavramının Tarihsel Gelişimi

Laiklik Kavramının Tarihsel Gelişimi  I.GİRİŞ        Atatürk’ün kurduğu Türkiye Cumhuriyeti’nin en temel özelliği, devletin laik …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

error: Content is protected !!